Yerel veri neden önemli?
Geçen ay bir mahalle muhtarı bana danıştı: “İlçemde bahis sorunu var, bunu nasıl somutlaştırırım?” Cevap, ulusal MASAK ve BTK rakamlarıyla değil, yerel verilerle olur. Çünkü ulusal rakamlar genel trendi gösterir, ama bir mahallenin ya da ilçenin spesifik tabloyu çıkarmak için yerel kurumların verileri gerekir.
İBB Planlama Ajansı’nın (İPA) “Bağımlılığın Yeni Yüzü: İstanbul’da Ekran ve Sanal Kumar Bağımlılığı” raporu, böyle bir yerel veri kaynağı. Türkiye’nin en büyük şehrinden gelen ve hem nicel hem nitel boyutu olan bu çalışma, ulusal trendin görmeyebileceği detayları yakalıyor.
Yerel veri kullanmanın bir başka pratik nedeni: kaynak tahsisi. Bir belediye, ilçe veya STK bağımlılık alanında çalışacaksa, hangi ilçeye ne kadar bütçe ayıracağını ulusal veriden çıkaramaz. SUDEM gibi kurumsal verilerle bölgesel öncelik belirlemek mümkün; ulusal MASAK rakamları bu öncelik kararına yardımcı olmaz çünkü çok genel.
SUDEM başvurularında ekran ve sanal kumar payı
İBB raporunun en çarpıcı bulgusu: İstanbul’da SUDEM (Sosyal Uyum Danışmanlık Merkezleri) hizmetlerine yapılan başvurularda kumar bağımlılığı kaynaklı oran 2024’te yüzde 14,6 iken, 2025’in ilk 7 ayında iki katına çıkarak yüzde 30,4’e yükseldi. Yedi ayda iki kat artış, klasik bağımlılık eğrilerine göre çok hızlı bir büyüme.
Bu veri sadece “başvuru sayısı arttı” değil; bağımlılık kategorilerinin payı içinde sanal kumarın baskınlaşması anlamına geliyor. Yani SUDEM’e başvuran 100 kişiden 30’u kumar bağımlılığı için geliyor — diğer bağımlılık türleri (madde, alkol) görece azalmıyor olsa bile, kumar üst sıraya çıkmış.
Bu büyümenin teknik nedeni “ödeme yönteminin yaygınlaşması” hipoteziyle uyumlu. 2024’ün başında ön ödemeli kart erişimi sınırlıyken, 2025’in ortasında reseller pazarı standartlaştı. Erişim kolaylaştıkça kullanım yaygınlaştı; kullanım yaygınlaştıkça bağımlılık ortaya çıktı.
İkinci açıklayıcı faktör: pandemi sonrası psikolojik etki. Pandemi döneminde yalnızlaşma ve dijital tüketim alışkanlığı genişledi; bu alışkanlığın bir kısmı pandemi sonrasında bahis ve oyun gibi alanlara kaydı. SUDEM başvurularındaki artış, pandemi döneminde başlayan dijital alışkanlıkların 2024-2025’te bağımlılığa dönüşmüş halini de yansıtıyor olabilir.
Üçüncü faktör: ekonomik baskı. Yeşilay raporunun belirttiği gibi “insanların kumar oynamasındaki en temel unsur para kazanma olasılığı, hayatlarını değiştirebilecek büyük bir ikramiye kazanma hayali.” Yüksek enflasyon dönemlerinde bu hayalin çekiciliği artar; bahisin “ek gelir” olarak konumlanması, sadece bağımlı eğilimde olanları değil, geniş bir kullanıcı tabanını çekiyor.
İPA raporundan satırlar
Raporun nicel verilerinin yanı sıra nitel boyutu da ilgi çekici. Klinik psikolog Mert Şerbetçi’nin bu konudaki gözlemi açık: Online bahis ve kumar oynatan şirketlerin cirosunun yaklaşık yarısı, müşterilerin yüzde 5’inin harcadığı paralardan oluşuyor — uzmanlar bu yüzden bağımlılığı “bir aile hastalığı” olarak tanımlıyor.
Bu “aile hastalığı” çerçevesi İPA verisiyle birleştiğinde anlam kazanıyor. SUDEM’e başvuran kişilerin önemli bir kısmı bağımlının kendisi değil; eşi, anne-babası, kardeşi. Bağımlılığın yarattığı maddi yıkım, ev içi gerilim, çocukların etkilenmesi — bütün bu yansımalar yerel hizmet ağına başvuru olarak yansıyor.
İPA raporu pratik öneriler de sunuyor: ilçe düzeyinde okul tabanlı önleme programları, semt karakollarının bağımlılık formuyla yönlendirme yapması, sağlık ocakları üzerinden tarama. Bu öneriler henüz pilot uygulamada; ülke geneline yayılması zaman alacak.
Raporun politika önerileri arasında dikkat çeken bir madde: yerel düzeyde bahis reklamcılığının kısıtlanması. Otobüs durakları, dijital ekranlar, mahalle düzeyindeki dijital reklam ağları için yerel yönetimlerin denetim yetkisi var; bu yetkinin aktif kullanılması bahis reklamlarına maruz kalmayı azaltabilir. İstanbul’da pilot ilçelerde bu yöndeki adımlar başladı.
Coğrafi dağılım: ilçe bazlı çıkarımlar
İPA raporu ilçe bazlı detayları sunmuyor — gizlilik gerekçesiyle — ama büyük metropol bölgelerinin profilini vurgular. Yoğun nüfuslu, genç popülasyonlu, dijital erişimi yüksek bölgelerde başvuru oranları daha yüksek görünüyor.
Türkiye genelinde 16-74 yaş grubunda internet kullanımının yüzde 90,9 olması, dijital ödeme ve sanal kumar ekosistemi için potansiyel kullanıcı havuzunun büyüklüğünü gösteriyor. İstanbul’da bu oran daha yüksek; özellikle 18-34 yaş aralığında pratik olarak yüzde 100’e yakın.
Bir başka coğrafi gözlem: SUDEM başvurularının semt-bazlı dağılımı, bahis reklamcılığının yoğun olduğu yerlere bağlanıyor. Telefon operatörü reklamları, yerel medyada banner’lar, sosyal medya hedeflemeleri belirli ilçelerde yoğunlaşıyor; bu ilçelerden başvuru yoğunluğu da yüksek. Direkt korelasyon kanıtlanmış değil, ama anekdotal düzeyde tutarlı.
Kentsel iletişim ortamı bahis reklamlarının saldığı sinyalleri çoğaltıyor. Otobüs durağı reklamları, mobil uygulamalardaki banner’lar, sosyal medya influencer’ların gizli sponsor anlaşmaları — bunların hepsi şehir içinde “bahis görünmez ama her yerde” durumu yaratır. Bu görünmez baskı, bağımlılığın oluşumunu hızlandıran ortam etkenleri arasında.
Ulusal verilerden farkı
Yeşilay’ın 2025 Türkiye Kumar Raporu’nda, 15 yaş ve üzeri nüfusta her 10 kişiden 1’inin kumar oynadığı tespit edildi — yani yaklaşık yüzde 10,4. Bu rakam Türkiye’nin geneli için ortalama oran. İstanbul gibi metropol bölgelerinde oran muhtemelen daha yüksek; küçük şehirlerde daha düşük olabilir.
Ulusal verilerin gizlediği şey, dağılımın eşit olmaması. SUDEM başvurularının yüzde 30’unun kumar kaynaklı olması, kumarın belirli bir nüfus segmentinde yoğunlaştığını gösteriyor — sosyo-ekonomik düzey, yaş, cinsiyet, bölge gibi parametrelere göre kümeleniyor. Bu kümeleme, müdahale stratejilerini hedeflemek için kritik.
Bir başka fark: ulusal veriler hızlı toplanır, yerel veriler derin toplanır. MASAK ve BTK üst düzey veriler sunar; SUDEM ve YEDAM gibi yerel hizmetler bireysel hikayeyi yakalar. İki tip verinin birlikte kullanılması, hem makro hem mikro perspektif sağlar — bu birleştirme henüz Türkiye’de düzenli yapılmıyor ama İPA raporu bu yönde bir adım.
Yerel verilerin bir başka değeri: müdahale stratejisinin etkisini ölçmek. Ulusal düzeyde yapılan bir politika değişikliğinin sahaya yansıması, ancak yerel rakamlardaki değişimle anlaşılır. Örneğin BTK’nın 2025’te 84.585 site engellemesinin gerçek hayatta nasıl bir etki yarattığını anlamak için, aynı dönemdeki SUDEM başvurularına bakmak gerekir. Site engellemesi başvuruları azaltmadıysa, müdahale stratejisinin etkili olmadığı anlaşılır.
Yerel veri okuma alışkanlığı belediye ve sivil toplum kuruluşları arasında yaygınlaşıyor. Önümüzdeki yıllarda her büyükşehir için benzer raporların ortaya çıkması olası — bu da mahalle düzeyinde önleme programlarının daha hedefli yapılmasını mümkün kılacak.
Kişiler ve aileler için pratik çıkarım
Kişiler ve aileler için bu veriler bir uyarı olarak okunabilir. Eğer bulunduğunuz ilde başvuru oranları artıyorsa, kendi yakın çevrenizde de risk artmış olabilir. Erken belirti tespiti için aile içi açık iletişim ve kurumsal destek arayışı, sayıların somutlaştırdığı bir gerçeğe karşı pratik adımlar. Daha geniş kontekst için Paykwik kumar bağımlılığı başlığında ülke geneli verilerine ve destek kanallarına bakabilirsiniz.
